# In 9 stappen naar ISO 27001-certificering

De meeste organisaties beginnen bij de maatregelen. Dat is de verkeerde volgorde — zonder fundament zak je voor de audit, ongeacht hoeveel maatregelen je hebt geïmplementeerd. Dat fundament leg je met de risicomanagement processen. Deze roadmap loodst je in de juiste volgorde door de certificering.
## Stap 1 – Stel je doelen

ISO 27001 gaat in de kern over het beheersen van risico's. Risico's zijn gebeurtenissen die het lastiger maken om je doelen te bereiken. Om te weten welke risico's je aan moet pakken, moet je eerst je doelen als organisatie bepalen. Ga je voor snelle groei of stabiliteit? Continue innovatie of efficiency? Reputatie of maximale winst? 

Als je dat helder hebt kun je ook je prioriteiten voor het ISMS stellen, bijv.: de privacy van onze patienten staat op één, of: onze kernsystemen zijn altijd beschikbaar, of: bij ernstige incidenten zijn we binnen een dag weer operationeel.

## Stap 2 – Breng de context in kaart 

Risico's ontstaan in de context, intern en extern van de organisatie. Daarom schrijft ISO 27001 voor dat je die in kaart brengt. Welke dreigingen zijn er? Aan welke wet- en regelgeving moet je voldoen? Welke ontwikkelingen zie je bij je klanten, bij toezichthouders, binnen je personeelsbestand, in de technologie? Maak een SWOT en een Stakeholder analyse.

Vertaal dit naar risico's en kansen en vertaal dit naar wat je nodig hebt m.b.t. de informatievoorziening. Deze contextanalyse is belangrijke input voor de risicoanalyse in stap 6.

Documenteer de stappen die je genomen hebt om de context in kaart te brengen, en wie er bij betrokken waren. De auditor gaat er naar vragen.

## Stap 3 – Bepaal de verantwoordelijkheden

Voor het ISMS is het essentieel duidelijk te beschrijven wie waarvoor verantwoordelijk is, en wie de besluiten neemt. ISO 27001 noemt 3 rollen expliciet:
- **de directie** ('top management') is eindverantwoordelijk voor het beleid en de werking van het ISMS, en dus voor de informatiebeveiliging. De uitvoering kan gedelegeerd worden, de aansprakelijkheid niet.
- **risico-eigenaren** moeten bepalen of de risico's voldoende omlaag zijn gebracht, of dat aanvullende maatregelen nodig zijn. In de praktijk zijn dit business managers: hun doelstellingen lopen gevaar als de informatie onvoldoende beveiligd is.
- **asset eigenaren** zijn verantwoordelijk voor passende maatregelen om 'hun' assets te beschermen. Asset owners zijn meestal IT mensen, en de uitvoering is vooral in kleinere organisaties belegd bij leveranciers.

Voor de verschillende onderdelen van het ISMS moet je verder zelf bepalen wie de beslissingen neemt, wie adviseert, wie uitvoert en wie geinformeerd moet worden. Leg dit vast in een RASCI-matrix. 

## Stap 4 – Start met documenteren

ISO 27001 wil dat activiteiten gestructureerd, controleerbaar en herhaalbaar zijn. Daarom moet je documenteren. Dat gaat je ook helpen om te groeien van een organisatie die van incident naar incident holt, naar een organisatie met lerend vermogen die zich voortdurend verbeterd. Je documenteert vooraf – zo gaan we het doen, en achteraf – zo hebben we het gedaan en dit waren de resultaten. Geef je documentatie een versienummer en/of datum, sla het gestructureerd op, en maak duidelijk wie de verschillende soorten documentatie opstelt, controleert en aftekent. Plan ook een periodieke revisie van de documenten, om te kijken of ze nog aansluiten bij de werkelijkheid.

## Stap 5 – Classificeer informatie

Niet alle informatie heeft dezelfde bescherming nodig. Sommige informatie is zeer vertrouwelijk, andere juist per definitie publiek. Inventariseer de soorten informatie binnen je organisatie, en bedenk in hoeverre beschikbaarheid, vertrouwelijkheid en integriteit voor die verschillende soorten belangrijk is. Geef dit aan met Hoog, Midden, of Laag (bijvoorbeeld – andere indelingen mogen ook).
Dit hangt samen met hoeveel risico je als organisatie wil, of kan, dragen.

Beschrijf ook waar de informatie 'leeft': op welke servers of bij welke leveranciers staat het, in welke software zit het, en waar wordt het gebruikt. Dit is een indicatie voor waar maatregelen moeten worden genomen.

## Stap 6 – Analyseer de risico's

Met de context-analyse uit stap 2 kunnen we de risico's nu verder in kaart brengen. Dit kun je doen door te kijken naar 4 aspecten:
1. dreiging – wat kan er misgaan?
2. kwetsbaarheid – hoe zijn we daar gevoelig voor?
3. impact – wat zijn de gevolgen?
4. waarschijnlijkheid – hoe groot is de kans?

Door impact en waarschijnlijkheid te kwalificeren – bijv. met 1, 2 of 3 – kun je een risicoscore berekenen: R = I x W. Dat helpt je om prioriteiten te bepalen.

Ieder risico krijgt een risico-eigenaar. Hij/zij moet in stap 7 het risicobehandelplan goedkeuren, en mag na uitvoering bepalen of het risico voldoende omlaag is gebracht. Het is verstandig om vooraf vast te stellen welke risicoscore acceptabel is. Ook hier speelt mee hoeveel risico de organisatie kan of wil dragen.

## Stap 7 – Beschrijf de maatregelen en plan de implementatie

Nu komen we bij de gevreesde 93 maatregelen uit Bijlage A. Het goede nieuws is dat je waarschijnlijk een flink aantal van de maatregelen al toepast, intern of via een leverancier. Je kunt beginnen deze maatregelen te inventariseren, en zo te documenteren dat ze passen in het framework van ISO 27001. Belangrijk is dat je de maatregelen relateert aan specifieke risico's (uit stap 6), en het toepassingsgebied van een maatregel koppelt aan de informatieclassificatie (stap 5).

Voor de maatregelen die overblijven zul je een zinvolle plek moeten vinden om ze toe te passen, of moeten beargumenteren waarom juist jij ze niet nodig hebt. Dit leg je vast in je 'Statement of Applicability'. Je hoeft niet alle toepasselijke maatregelen volledig geimplementeerd te hebben voor certificering, mits je een duidelijk onderbouwd plan hebt voor de implementatie (zie stap 8), in overeenstemming met je prioriteitenstelling uit stap 6 (de Risicoanalyse).

## Stap 8 – Implementeer de maatregelen

Stel per maatregel beleid op dat beschrijft hoe de maatregel wordt uitgevoerd. Wie is verantwoordelijk? Hoe vaak wordt de maatregel uitgevoerd of gecontroleerd? Wat zijn de criteria voor succes? Documenteer ook de uitvoering zelf — een auditor wil niet alleen het beleid zien, maar ook het bewijs dat het beleid wordt nageleefd (zie ook stap 4).

In de praktijk worden systemen en diensten vaak door derden geleverd, zeker in het MKB, en tegenwoordig bijna volledig 'in de cloud'. Aan deze leveranciers moeten eisen gesteld worden qua prestaties en beveiliging, en vastgelegd worden in overeenkomsten. Hierbij geldt de vuistregel: de eisen die je aan je eigen organisatie stelt, moet je ook aan je leveranciers stellen. Deze afspraken moet je meetbaar maken, zodat je de naleving kunt controleren. Ook dit leg je vast als beleid.

## Stap 9 – Borg het ISMS in de organisatie

Om te zorgen voor voortdurende verbetering – een eis van ISO 27001 – zul je een feedback loop moeten organiseren. Dat wil zeggen dat je de effectiviteit van de ISMS processen en maatregelen meet, en periodiek kijkt waar verbeteringen nodig of wenselijk zijn.

Er zijn in ieder geval twee concrete momenten waarop een evaluatie plaats moet vinden, volgens ISO 27001. Periodiek, ten minste jaarlijks, is er een zgn. directiebeoordeling ('management review'), waarin het topmanagement de werking van het ISMS beoordeelt en aanwijzingen geeft voor verbetering. Daarnaast moeten op geplande momenten interne audits uitgevoerd worden.

Maar wil je dat het ISMS ècht wat voor je organisatie doet – namelijk een solide organisatie van de informatiebeveiliging – dan moet je het integreren met de management cyclus. Dat doe je door de risico-eigenaren (business managers, zie stap 3) daadwerkelijk verantwoordelijk te maken voor het risiconiveau binnen hun management scope.
## Tot Slot

Deze road map gaat met zevenmijlslaarzen door de implementatie van ISO 27001 heen – dat is de functie ervan. Het is geen 'rocket science', en ook geen zinloze formulierenwinkel. ISO 27001 vergt tijd en aandacht, maar je krijgt er veiligheid, beheersbaarheid, schaalbaarheid en adaptabiliteit voor terug. Meer ondersteuning nodig? Kijk op [iso27diy.com](https://www.iso27diy.com).
