#iso27002/2022/NL
---
Standard: ISO 27002:2022 NL
---
## 5.11 Retourneren van bedrijfsmiddelen


| Attribuut                            | Waarde                                                 |
| :----------------------------------- | :----------------------------------------------------- |
| Type beheersmaatregel:               | #Preventief                                            |
| Informatiebeveiligingseigenschappen: | #Vertrouwelijkheid #Integriteit #Beschikbaarheid       |
| Cybersecurityconcepten:              | #Beschermen                                            |
| Operationele capaciteiten:           | #Beheer_van_bedrijfsmiddelen                           |
| Beveiligingsdomeinen:                | #Bescherming                                           |


**Beheersmaatregel**

Personeel en andere belanghebbenden, al naargelang de situatie, behoren alle bedrijfsmiddelen van de organisatie die ze in hun bezit hebben bij beëindiging van hun dienstverband, contract of overeenkomst te retourneren.

**Doel**

De bedrijfsmiddelen van de organisatie beschermen als onderdeel van de procedure voor het wijzigen of beëindigen van het dienstverband, het contract of de overeenkomst.

**Richtlijn**

In de wijzigings- of beëindigingsprocedure behoort formeel het retourneren van alle eerder verstrekte fysieke en elektronische bedrijfsmiddelen die het eigendom zijn van of toevertrouwd zijn aan de organisatie, te worden opgenomen.

Ingeval personeel en andere belanghebbenden apparatuur van de organisatie kopen of eigen persoonlijke apparatuur gebruiken, behoren procedures te worden gevolgd om ervoor te zorgen dat alle relevante informatie wordt getraceerd en aan de organisatie wordt overgedragen en nauwkeurig van de apparatuur wordt verwijderd (zie [7.14](a-7.14-Veilig-verwijderen-of-hergebruiken-van-apparatuur.md)).

Indien personeel en andere belanghebbenden beschikken over kennis die belangrijk is voor de lopende bedrijfsvoering, behoort die informatie te worden gedocumenteerd en aan de organisatie te worden overgedragen.

Tijdens de opzegtermijn en daarna behoort de organisatie het onbevoegd kopiëren van relevante informatie (bijv. intellectuele eigendom) door personeel van wie het dienstverband is opgezegd, te voorkomen.

De organisatie behoort alle te retourneren informatie en andere gerelateerde bedrijfsmiddelen duidelijk te identificeren en documentereneze informatie en bedrijfsmiddelen kunnen onder andere zijn:

a) 'endpoint devices' van gebruikers;

b) draagbare opslagapparatuur;

c) specialistische apparatuur;

d) authenticatiehardware (bijv. mechanische sleutels, fysieke tokens en chipkaarten) voor informatiesystemen, locaties en fysieke archieven;

e) fysieke kopieën van informatie.

**Overige informatie**

Het kan lastig zijn informatie te retourneren die zich bevindt op bedrijfsmiddelen die geen eigendom zijn van de organisatien dergelijke gevallen is het nodig het gebruik van informatie door middel van andere beheersmaatregelen voor informatiebeveiliging, zoals het beheer van toegangsrechten (5.18) of het gebruik van cryptografie (8.24) te beperken.
